Hai tấm vải cùng mã màu, đo trên cùng một máy, ra hai kết quả khác nhau. Người kiểm tra thường nghĩ ngay đến máy đo, trong khi thủ phạm nằm ở chiếc bóng đã chạy quá nửa tuổi thọ trong tủ so màu.
Sai số đo màu cộng dồn từ ba lớp: thiết bị, mẫu và nguồn sáng. Bóng đèn so màu Sylvania D65 thuộc lớp thứ ba, lớp dễ bị bỏ sót nhất.
Lớp thiết bị và tủ so màu
Thiết bị gây sai số theo hai kiểu: hệ thống, gồm hiệu chuẩn lệch và đầu đọc bẩn; và môi trường, gồm ánh sáng phòng và dao động điện áp.
Bốn điểm dễ bỏ qua
- Kính khuếch tán bị bụi hoặc ố.
- Bóng trong tủ khác lô, khác tuổi.
- Ánh sáng ban ngày rò vào từ cửa sổ.
- Nhiệt độ màu 6.500K danh định nhưng thực tế đã trôi.
Kiểm tra rẻ nhất là đảo mẫu qua ba vị trí trong tủ: kết quả đổi theo vị trí thì lỗi thuộc về tủ.
Lớp mẫu và metamerism
Xoay một tấm vải 90 độ có thể làm chỉ số đổi, vì hướng thớ đã đổi. Với nhựa và sơn, độ bóng bề mặt khiến máy đo đọc khác mắt người.
Metamerism xảy ra khi hai mẫu giống nhau dưới một nguồn sáng nhưng lệch nhau dưới nguồn khác. Vì thế không nên kết luận màu chỉ với một nguồn.
- Ổn định mẫu vài chục phút ở điều kiện phòng.
- Đặt mẫu trên nền trung tính.
- Ghi hướng đặt mẫu và giữ nguyên cho lần sau.
Lớp nguồn sáng: vì sao bóng đèn so màu Sylvania D65 quyết định kết quả
Bóng hỏng thì dễ thấy, bóng già thì không. Bóng huỳnh quang vẫn sáng đủ và vẫn cho cảm giác trắng, nhưng phổ đã dịch, quang thông đã giảm. Mắt người và máy đo cùng đọc sai theo một hướng.
Ví dụ minh họa, không phải số liệu khảo sát: hai bóng chạy 300 giờ và 2.500 giờ đặt cạnh nhau trong cùng tủ đều còn sáng, nhưng vùng dưới bóng cũ làm màu navy ngả tím. Đổi vị trí mẫu thì kết quả đổi theo.
Với tủ dùng bóng T8 G13 32W, nên thay sau khoảng 2.000 – 3.000 giờ dù bóng còn sáng. Đây là ngưỡng thực hành, không phải tuổi thọ danh định.
Bóng đèn so màu SYLVANIA D65 (F032/865/SP/ECO, một số tài liệu ghi FO32/865/XP/ECO) là nguồn sáng chọn theo thông số: T8, 32W, 6.500K, CRI danh định khoảng 85, quang thông khoảng 2.800 lumen.
Dải CRI 80-85 phù hợp duyệt màu trong sản xuất nhưng không đáp ứng ISO 3664 cho proofing khắt khe, vì tiêu chuẩn đó yêu cầu CRI trên 90.
ASTM D1729, ISO 3668 và ISO 105 quy định điều kiện quan sát, không quy định một mẫu bóng cụ thể.
Checklist xử lý sai số theo thứ tự
Làm từ trên xuống, dừng khi tìm ra lớp gây lệch:
- Ghi số giờ từng bóng, so với ngưỡng 2.000 – 3.000 giờ.
- Đảo mẫu qua ba vị trí trong tủ.
- Đo lại mẫu chuẩn, so với lần hiệu chuẩn gần nhất.
- Kiểm tra nền quan sát và khoảng cách tới cửa sổ.
- Xoay mẫu 90 độ để loại trừ ảnh hưởng của thớ.
- Ghi phiếu, kèm ảnh chụp điều kiện đo.
Câu hỏi thường gặp
Bóng đèn so màu Sylvania D65 lắp được cho tủ hãng khác không?
Được, nếu tủ dùng đui G13, bóng T8 dài 1.200 mm và công suất 32W. Kiểm tra ballast trước khi thay, rồi đo lại mẫu chuẩn.
CRI 85 có đủ để duyệt màu xuất khẩu?
Đủ cho so mẫu với chuẩn, kiểm tra lô và đối chiếu giữa các ca. Không đủ cho proofing màu theo ISO 3664, nơi yêu cầu CRI trên 90.
Tại sao phải thay bóng khi bóng vẫn sáng?
Vì phổ suy giảm trước khi bóng chết. Quang thông giảm, thành phần phổ dịch dần, làm kết quả so màu trôi theo thời gian.
Metamerism có phải lỗi của bóng đèn?
Không hẳn, đó là giới hạn của mắt người và của phổ nguồn sáng. Phổ càng gần chuẩn thì càng ít nhầm, nhưng vẫn phải kiểm tra dưới nhiều nguồn.
Kết luận
Sai số đo màu hiếm khi đến từ một chỗ. Thiết bị, mẫu và nguồn sáng cùng đóng góp, và lớp nguồn sáng thường bị bỏ qua vì không gây tiếng ồn.
Nếu tủ đã chạy quá 2.000 giờ, hãy bắt đầu từ bóng. Bóng đèn so màu Sylvania D65 là điểm khởi đầu rẻ và dễ kiểm soát nhất trong hệ đo. GIAHUYTEK cung cấp bóng T8 G13 32W 6.500K cho tủ so màu, kèm hướng dẫn chọn loại theo tiêu chuẩn bạn đang áp dụng.
Gửi số giờ chạy và mã tủ, đội kỹ thuật sẽ tư vấn loại phù hợp.
Liên hệ tư vấn
CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ DỊCH VỤ GIA HUY
Số 1, Đường N5 (Khu nhà vườn liền kề Ba Son), Khu phố Phước Hiệp, Phường Long Phước, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam
Hotline: Nguyễn Đình Anh – 090 127 1494
Email: congnghegiahuy@gmail.com

